ĐỆM HÁT 1-5 | TAY TRÁI

Vì trình độ đàn guitar và căn bản lý thuyết âm nhạc của mọi người đều khác nhau, viết một bài chỉ dẫn tổng quát cho mọi trình độ là điều không dễ.  Do đó tôi sẽ trình bày 1 khung hình (framework) rồi từ đó tùy trình độ của mình mà các bạn sẽ tự tìm hiểu thêm.  

BÀI MỘT :

KỸ THUẬT TAY TRÁI

1

Cách tìm các hợp âm dùng trong một bài nhạc Việt

Trước hết nhìn vào 1 bản nhạc thì có hai trường hợp: hoặc bài ấy đã có ghi sẵn các hợp âm (chords), hoặc không ghi hợp âm nào cả.  Nếu có ghi sẵn hợp âm thì tốt, vì vấn đề cho bàn tay trái đã được giải quyết xong và bạn chỉ còn cần tìm cách làm sao để chạy các ngón tay phải.  Tuy nhiên thông thường thì các bản nhạc Việt không ghi kèm các hợp âm, và rất nhiều trường hợp tuy có ghi hợp âm nhưng nghe không xuôi tai cho lắm!

Do đó trước khi cầm lấy cây đàn, việc đầu tiên mà các bạn cần nắm vững là nên biết cách tìm các hợp âm dùng trong bài .  Ba vấn đề chính thuộc bàn tay trái là:

1: Tìm chủ âm của bài nhạc

2: Tìm các hợp âm trong bài nhạc
3: Ðặt các hợp âm vào bài nhạc.


1 : Tìm chủ âm của bài nhạc

Hãy nhìn vào bộ khóa ở đầu bài nhạc, ta sẽ thấy có 3 trường hợp xảy ra

a)      Bộ khóa không có dấu thăng giảm : Chủ âm của bài có thể là Do trưởng (C) hay La thứ (Am)


b)      Bộ khóa có dấu thăng : Từ dấu thăng cuối cùng, cọng thêm nửa cung thì sẽ có tên chủ âm trưởng, rồi từ đó đếm xuống 2 nốt sẽ có tên âm giai tương ứng là chủ âm thứ

c)      Bộ khóa có dấu giảm : Nếu có 1 dấu giảm (Bb) thì chủ âm của bài có thể là Fa trưởng (F) hay Re thứ (Dm) .  Nếu có hơn 1 dấu giảm, thì dấu giảm ngay trước dấu giảm cuối sẽ là tên của chủ âm trưởng và sau đó đếm xuống 2 nốt sẽ có tên của chủ âm ở cung thứ


Tại sao ta lại chưa biết rõ được chủ âm của bài nhạc thuộc cung trưởng hay thứ ngay như thế?  Hãy tưởng tượng việc tìm chủ âm của một  bài nhạc mới cũng như bạn đang đứng trước một căn nhà lạ.  Bạn gõ cửa nhưng không biết người chủ gia đình ra mở cửa là người cha (trưởng) hay mẹ (thứ)

Bài tập:

a)      Bộ khóa có 3 dấu thăng :  3 dấu thăng này theo thứ tự là Fa, Do, Sol.  Dấu thăng cuối cùng là Sol (G) , vậy thì bài này có thể ở chủ âm La trưởng (A) (vì Sol # cọng ½ cung là La ) .  Nếu người cha tên là La (A) thì bà mẹ (âm giai tương ứng) tên là gì?  Từ La, đếm xuống Sol (G) rồi xuống Fa ( F ) .  Phải chăng bà mẹ tên là Fa thứ ? Không hẳn vậy, vì nhìn nơi bộ khóa thì sẽ thấy có dấu F# nghĩa là tất cả các nốt Fa trong bài sẽ mang dấu thăng.  Do đó tên của bà mẹ trong ngôi nhà này sẽ là Fa thăng (F#) và bài này cũng có thể thuộc chủ âm Fa thăng thứ ( F#m )


b)      Bộ khóa có 2 dấu giảm: 2 dấu giảm này là Si (B), Mi (E).  Dấu giảm trước cuối cùng là Si (B), nên chủ âm bài này có thể là Si giảm trưởng (Bb major) hay Sol thứ (Gm)


Ðến đây thì bạn đã tìm ra được bài nhạc này có thể thuộc một trong 2 chủ âm. Ðiều này tương tự như biết được tên người cha (trưởng) và người mẹ (thứ) trong gia đình này nhưng chưa biết ai là người … “cầm quyền” trong nhà ?

Bước kế tiếp là tìm xem chủ âm nào là chính?   Muốn vậy bạn chỉ cần nhìn vào nốt cuối cùng trong bài nhạc.  Nó là một trong 2 nốt này và đó là tên chủ âm của bài

Thí dụ:

a)      Bộ khóa có 2 dấu thăng (Fa# và Do#) và tận cùng bằng nối Si (B) : Bài này thuộc cung  Si thứ (B minor) và âm giai tương ứng là Re trưởng (D).  Nói một cách khác, trong gia đình này thì người vợ (Bm) cầm quyền (!) và người chồng (D) chỉ đóng vai trò thứ yếu.  Bài nhạc ở cung thứ thường có âm hưởng buồn


b)      Bộ khóa có 3 dấu giảm (Si b, Mi b, La b) và tận cùng bằng nốt Mi b ( Eb) : Bài này ở cung Mi giảm trưởng (Eb major) và âm giai tương ứng là Do thứ ( Cm ).  Trong “gia đình” này thì người chồng (Eb) cầm quyền, và người vợ (Cm) giữ vai trò thứ yếu.  Bài nhạc ở cung trưởng có âm hưởng vui tươi, mạnh mẽ

2: Tìm các hợp âm trong bài nhạc

Thông thường thì các bài nhạc Việt chỉ dùng 6 hợp âm chính.  Thử tưởng tượng gia đình này có 4 con: 2 trai và 2 gái.  Ta đã tìm được 2 hợp âm chủ nhà rồi thì chỉ cần tìm thêm 4 hợp âm còn lại ( tên của 4 đứa con) bằng cách áp dụng luật 1 – 4 –5 như sau:

Thí dụ như bài nhạc thuộc cung Do trưởng (C) – nghĩa là âm giai tương ứng là La thứ (Am).   Nếu người cha là Do thì có thể tìm tên 2 đứa con trai bằng cách dùng 5 ngón của bàn tay trái mà đếm như sau:
Ngón cái : 1 Do  –  ngón trỏ 2 Re bỏ – ngón giữa 3 Mi bỏ – ngón áp út 4 Fa OK – ngón út 5 Sol OK
Như vậy thì bên phía cha và 2 con trai, ta sẽ có 3 hợp âm : Do (C ), Fa (F) và Sol (G)

Về phía người mẹ (âm giai tương ứng), tương tự như trên ta sẽ có tên của người mẹ và 2 con gái là La thứ (Am), Re thứ (Dm) và Mi trưởng (E).


Ghi chú:   Ai thắc mắc muốn hỏi tại sao 2 cô con gái lại là Re thứ (mà không là Re trưởng) và Mi trưởng (mà không là Mi thứ) thì cần biết về các nốt trong 1 âm giai (scale) và tên các quãng (interval) .  

Trong âm giai La thứ (Am) (thuộc dòng người mẹ) thì các nốt trong âm giai này là A-B-C-D-E-F-G#-A,  Tên của cô con gái thứ nhất bắt đầu ở nốt thứ 4 (đếm La Si Do “Re” ) Hợp âm Re có 3 nốt chồng lên nhau là Re Fa La ( D F A) và nốt Fa không có dấu thăng .  Quãng D-F là quãng 3 thứ , nên cô con gái thứ nhất tên là Re thứ ( Dm ) .  Trong khi đó tên của cô con gái thứ hai bắt đầu ở bậc 5 (đếm La Si Do Re “Mi”) .  Chồng 3 nốt lên nhau ở Mi (E) sẽ có E – G# – B (để ý G# trong âm giai La thứ)  và vì quãng E G# là quãng 3 trưởng, nên cô con gái thứ hai sẽ mang tên Mi trưởng (E )

Chưa có thì giờ tìm hiểu sâu xa thì nếu muốn tìm 6 hợp âm chính cho bài nhạc, ta chỉ cần ghi nhớ luật 1 – 4 – 5 .  Ðại khái ( nên nhớ chỉ là “đại khái”) là:

a)      Ba hợp âm theo chủ âm trưởng (cha & 2 con trai) : 1 – 4 –5 (tất cả đều trưởng)
b)      Ba hợp âm theo chủ âm thứ (mẹ & con 2 gái) : 1 thứ – 4 thứ – 5 trưởng

Thí dụ:  Tìm 6 hợp âm dùng trong bài nhạc có 1 dấu thăng ở bộ khóa:

a)      Bài này có thể thuộc Sol trưởng (G) hay Mi thứ (Em)
b)      Dùng luật 1-4-5 theo nhánh G sẽ có 3 hợp âm G, C, D
c)      Dùng luật 1-4-5 theo nhánh Em sẽ có Em, Am, B

6 hợp âm này là G – C – D – Em –Am – B

Ðây là 6 hợp âm căn bản của một bài nhạc phổ thông mà người mới chơi đàn cần phải nắm vững.  Từ 6 hợp âm “gốc” này mà người ta biến báo, thêm “mắm muối” vào để biến chúng thành vô số hợp âm mà các bạn thường thấy trong các tập sách nhạc

Một trong những biến thể đó là loại hợp âm 7, được thành lập bằng cách đặt thêm 1 nốt thứ tư trên 3 nốt của hợp âm căn bản (tức là hợp âm này nay sẽ có 4 nốt ở bậc 1-3-5-7) .

Trong khuôn khổ bài học tìm hợp âm theo lối “mì ăn liền” này,  bạn chỉ cần nhớ 1 điểm nhỏ sau đây về hợp âm 7 là :

Ðể nghe êm tai hơn, tên của người con trai thứ hai và người con gái thứ hai (D và B  trong thí dụ trên)  có thể đổi thành hợp âm 7.

Như thế là tạm thời chúng ta đã hoàn tất việc tìm tên 6 người trong gia đình, và theo thí dụ trên thì 6 hợp âm dùng trong bài nhạc này sẽ là:

G – C – D7 – Em – Am –B7

3 : Ðặt các hợp âm vào bài nhạc:

Tìm ra 6 hợp âm chính dùng trong một bài nhạc rồi, câu hỏi kế tiếp là làm sao biết được khi nào thì đổi hợp âm?  Có 3 luật căn bản sau đây :

1)      Thông thường với các bài nhạc Việt thì mỗi ô nhịp dùng 1 hợp âm, đổi ở phách 1, đầu nhịp.  Với những bài nhịp 4 thì đôi khi dùng 2 hợp âm trong 1 ô nhịp , đổi ở phách 1 và 3.


2)      Bài nhạc bắt đầu bằng chủ âm và kết ở ô nhịp cuối bằng chủ âm


3)      Tùy theo chủ âm nào ( trưởng hay thứ) mà những hợp âm của phe cha hay phe mẹ nắm đa số.  Một bài bắt đầu ở cung La thứ (Am) thì hầu như 2 cô con gái (Dm và E7) sẽ theo sau mẹ mà … lấn lướt trong ngôi nhà này!  Sau khi bà mẹ và 2 cô con gái hát đã đời các hợp âm Am-Dm-E7 rồi thì ông cha và 2 con trai (C-F-G7) lúc ấy mới được … lên tiếng … chỉ để thay đổi không khí! Tuy nhiên vì chủ âm là La thứ nên làm gì đi nữa thì cuối cùng, phe bà mẹ cũng dành lại chủ quyền.  Do đó tất cả lại phải trở về cụm Am-Dm-E7 để chấm dứt ở chủ âm La thứ (Am)

Thông thường nếu biết đọc tên các nốt trong mỗi ô nhịp và thấy chúng giống như tên các nốt của hợp âm nào thì đó chính là hợp âm dùng cho ô nhịp này.  Trong trường hợp học đệm đàn theo lối “cấp tốc” này thì ta chỉ còn cách là phải dùng tai nghe mà chọn …“mò” như sau :

1)      Tìm một bản ghi các hợp âm căn bản cho guitar – chỉ cần một trang tóm lược ghi vài chục hợp âm là đủ
2)      Dùng cây guitar đánh trải 6 hợp âm căn bản cho thật nhuyễn và quen tai
3)      Bắt đầu với chủ âm ở ô nhịp đầu tiên, hát ô nhịp kế tiếp và so với 6 hợp âm trên nghe xem hợp âm nào thuận tai nhất
4)      Nên nhớ theo đúng 3 lời khuyên ghi ở phần này và tránh đừng chuyển đổi hợp âm lung tung.

Bạn chỉ cần theo mấy luật căn bản theo 3 bước trong bài này là có thể … “trị được” khoảng 90% những bài nhạc Việt !

 BÀI 2

Vài điều cần ghi nhớ

Bài học ngắn trong phần 1 trình bày những quy luật “bỏ túi” giúp các bạn có thể tìm ra các hợp âm căn bản dùng trong 1 bài nhạc Việt nhanh chóng.

Muốn hiểu rõ thêm về những quy luật này thì các bạn cần biết vài điều lý thuyết căn bản sau đây:

1.      Quãng:  Hãy lấy các nốt nhạc sắp theo thứ tự : Do – Re – Mi – Fa – Sol –La – Si – Do ( kết bằng Do cho trọn 8 nốt).  Từ Do đến Re là quãng 2, Do đến Mi là quãng 3, Do – Fa (q 4) , Do – Sol (q 5) v.v… Nói chung thì quãng là khoảng cách giữa 2 nốt nhạc.  Có nhiều loại quãng : trưởng , thứ, tăng, giảm, tùy thuộc vào khoảng cách giữa 2 nốt này.  Ðể đo khoảng cách thì cần dùng đơn vị gọi là  “nửa cung”


2.      Cung và nửa cung:  Nhìn trên phím đàn guitar, bạn để ý là từ nốt Mi lên Fa và Si lên Do chỉ cách nhau có 1 phím, còn giữa các nốt khác thì cách nhau 2 phím.  Khoảng cách một phím như vậy là “nửa cung” và 2 phím là “1 cung”


3.      Âm giai Do trưởng: Hãy dùng cây guitar để đàn 8 nốt Do – Re – Mi – Fa – Sol – La –Si – Do và để ý đến khoảng cách cung (c) và nửa cung (nc) giữa các nốt.  Ta sẽ thấy các khoảng cách này là:  c,c,nc, c , c,c,nc  hay để cho dễ nhớ thì đọc là : 1, 1, ½ ,    1,    1, 1, ½ .  Tám nốt này có thể xem là gồm 2 nhóm 4 nốt “Do Re Mi Fa” và “Sol La Si Do”  cách nhau bởi 1 cung ( giữa Fa và Sol).  Mỗi nhóm 4 nốt này có cấu trúc  1, 1, ½  giống nhau.


4.      Căn bản âm giai trưởng:  Chuỗi 8 nốt xếp theo thứ tự tên nốt liên tiếp như trên gọi là 1 “âm giai”, và chuỗi 8 nốt bắt đầu từ nốt Do nói trên nghe rất thuận tai.  Người ta dùng chuỗi 8 nốt với khoảng cách giữa các quãng như thế ( 1, 1, ½  –  1  –  1, 1, ½ ) làm mẫu của một “âm giai trưởng”


5.      Tạo 1 âm giai trưởng từ các nốt khác:  Thử tạo 1 âm giai trưởng bắt đầu từ nốt Re.  Hãy dùng cây guitar thì sẽ thấy ngay lập tức
a.      Re – Mi : 1 cung  > OK
b.      Mi – Fa : nửa cung > không được, phải tăng lên Fa# để có 1 cung
c.      Fa# – Sol : nửa cung > OK
d.      Sol – La : 1 cung > OK
e.      La – Si : 1 cung > OK
f.      Si – Do : nửa cung > không được, phải tăng lên Do# để có 1 cung
g.      Do# – Re : nửa cung > OK


Âm giai Re trưởng như thế sẽ mang 2 dấu thăng ở bộ khóa đầu bài nhạc (Fa# và Do#) . Khi đàn 1 bài ở cung Re trưởng thì luôn nhớ là tất cả các nốt Fa và Do đều phải tăng nửa cung.  Cứ theo cách trên thì bạn sẽ tìm được bộ khóa (có mấy dấu thăng giảm) của tất cả các “âm giai trưởng” khác ( hãy ghi nhớ : 1, 1, ½ – 1 – 1, 1, ½)


6.      Làm sao để tạo hợp âm ?  Thử dùng âm giai Re trưởng.  Trên mỗi nốt ta hãy viết chồng lên thêm 2 nốt : Do Mi Sol, Re Fa# La, Sol Si Re, Fa# La Do#…Tập hợp 3 nốt này tạo thành 1 “hợp âm”  ( nên nhớ 2 nốt cách nhau thì gọi là “quãng” như vừa định nghĩa).  Tính từ gốc đi lên thì hợp âm Re trưởng gồm có 1 quãng 3 (Re Fa#) và 1 quãng 5 (Re La)


7.      Luật 1 – 4 – 5: Khi chuyển từ hợp âm này sang hợp âm khác cũng có những quy luật riêng sao nghe cho hợp tai.  Chuyển động căn bản nhất là từ hợp âm 1 (chủ âm) đi qua hợp âm ở bậc 4 rồi bậc 5.  Ba hợp âm này đi với nhau rất hợp và có rất nhiều bài nhạc từ đầu đến cuối chỉ cần dùng 3 hợp âm này mà thôi.  Sau này khi khá hơn thì ta sẽ bàn thêm về những chuyển động khác


8.      Quãng 3 trưởng 3 thứ là gì ?   Ba nốt “Re – Fa# – La” tạo thành hợp âm Re trưởng.  Hãy để ý quãng 3 Re Fa# gồm có 2 cung (Re – Mi , Mi – Fa#) và được gọi là quãng 3 trưởng.  Giờ đây nếu hạ nốt Fa# xuống nửa cung thành Fa (tức là chỉ còn 1 cung rưỡi) thì quãng Re Fa được gọi là quãng 3 thứ.  Trên cây guitar, khi đàn 3 nốt “Re Fa La” thì nghe ra có vẻ buồn (so với hợp âm Re trưởng Re Fa# La nghe vui hơn)  Chỉ cần thay đổi quãng 3 từ trưởng ra thứ ( bớt đi nửa cung) mà bản chất của hợp âm sẽ đổi ngay từ vui ra buồn.

9.      Hai câu thần chú:   Trên đây chỉ là những lý thuyết hết sức căn bản mà tôi đã thâu gọn lại.  Mới đọc qua thì sẽ thấy khó hiểu nhưng thực sự thì không đến nỗi nào!

Nếu muốn có thêm vài luật “bỏ túi” để tìm xem một hợp âm gồm có những nốt gì thì các bạn nên học thuộc lòng 2 câu … “thần chú” sau đây :

Fa Do Sol Re La Mi Si

và đọc ngược lại là:

Si Mi La Re Sol Do Fa

10.      Những bước kế tiếp:

 

Cứ dần dần rồi chúng ta sẽ bàn đến các loại hợp âm khác, không nên vội vã.  Hiện tại chúng ta chỉ mới bắt đầu với 2 loại hợp âm “trưởng” và “thứ”.  Kế tiếp sẽ đến “tăng” aug (augmented), “giảm”dim (dimínished) rồi sẽ đến “6th”, “sus” v.v..

Điều quan trọng là các bạn cần phải cảm nhận được cái cảm giác mà mỗi loại hợp âm tạo ra .  Hiện tại chúng ta chỉ mới bắt đầu với hai loại hợp âm và phân loại ra rằng hễ hợp âm trưởng thì nghe vui mà hợp âm thứ thì nghe buồn.   Tuy nhiên như vậy thì quá sơ sài vì những rung động của con người thì không chỉ có “vui” hoặc “buồn”, mà còn biết bao nhiêu trạng thái khác giữa hai thái cực này.

Biết được những loại hợp âm này cấu tạo ra sao, gồm những nốt gì là chuyện dễ.  Tuy nhiên cần phải rõ là những loại hợp âm này muốn diễn tả, hay mang lại cho ta cái cảm giác gì, đó mới là cái khó.

Nắm được cái ý của mỗi loại hợp âm, sau đó ta sẽ bàn đến các chuyển động hoà âm, nghĩa là làm sao để đi từ hợp âm này tiếp qua hợp âm khác cho thật êm tai.  Nghe thì phức tạp lắm nhưng chúng ta sẽ dần dần đi qua từng bước.

Tóm lại thì từ đầu bài đến đây, chúng ta vẫn còn quanh quẩn ở bàn tay trái.  Bạn nào … thấm mệt thì không cần đọc hai chương này làm chi mà chỉ cần xem tên hợp âm ghi trên dòng nhạc là cũng đủ!

Với những bạn đã chịu khó đọc đến đây thì tôi nghĩ rằng bạn đã có đủ kiến thức để tự mình tìm các hợp âm cho 1 bài nhạc Việt giản dị. Tôi xin đề nghị các bạn thử áp dụng những điều vừa học để tìm các hợp âm cho bài MƯA HỒNG của Trịnh Công Sơn, viết ở chủ âm Do trưởng .

Tôi sẽ trình bày các bước phải theo trong bài kế tiếp.  Tuy nhiên xin đề nghị các bạn nên tìm bài MƯA HỒNG và thử làm bài tập này trước.

BÀI 3

Tìm các hợp âm để đệm bài MƯA HỒNG

Bài này thuộc cung Do trưởng ( chủ âm là C).  Theo nguyên tắc “ gia đình 4 con ‘ và áp dụng … “luật gia đình” 1 – 4 – 5 như đã nói ở những bài trước, bạn sẽ tìm ra được 6 hợp âm để đệm cho những bài thuộc cung Do trưởng ( hay La thứ ) như bài này.

Trong túi “bửu bối” của bạn sẽ có 6 hợp âm :

Do trưởng (1) – Fa trưởng (4) – Sol 7 (5)
La thứ (1) – Re thứ (4) – Mi thứ (5)

Với 6 hợp âm này (C , F , G7 , Am, Dm và Em) bạn có thể chỉ dùng tai mình nghe theo bài nhạc mà lắp các hợp âm này vào bài.  Xin nhắc lại một vài quy luật như sau:

1.      Ðổi hợp âm ở phách đầu tiên, nghĩa là nốt đầu tiên ngay sau vạch nhịp.  Ðây là những chữ viết HOA trong bài
2.      Hợp âm đầu tiên trong bài là chủ âm , ở đây là Do ( C )
3.      Bài nhạc tận cùng bằng cách về lại chủ âm (C)
4.      Trước khi về lại chủ âm, thường dùng nhất là hợp âm bậc 5 ( G7)

Ðại khái giản dị chỉ có vậy thôi.  Bạn thử hát bài MƯA HỒNG và cứ đến những chữ HOA là đổi hợp âm.  Không cần để ý cách đàn tay mặt vội, chỉ cần đánh trải (arpeggio) thật nhẹ nhàng là đủ.

Trời ươm NẮNG (C) cho mây HỒNG (Am)
Mây qua MAU (F) em nghiêng SẦU (G7)
Còn mưa XUỐNG (G7) như hôm NÀO (F)
Em đến THĂM (G7) mây âm thầm (C)
Mang gió LÊN (G7)        –    (G7)

Người ngồi ÐÓ (C) trông mưa NGUỒN (Am)
Ôi yêu THƯƠNG (F) nghe đã BUỒN (G7)
Ngoài kia LÁ (C) như vẫn XANH (G7)
Ngoài sông VẮNG (C) nước dâng LÊN (G7)
Hồn muôn TRÙNG (C)     –     (C)

Này em đã KHÓC (C) chiều mưa đỉnh CAO (Am)  – (F)
Còn gì nữa ÐÂU (G7) sương mù đã LÂU (Em)
Em đi VỀ (Am) chiều mưa ướt áo (F)
Ðường phượng BAY (Dm) mù không lối VÀO (Dm)
Hàng cây LÁ (G7) xanh gần với NHAU (C)  –  (C)

Người ngồi XUỐNG (C) mây ngang ÐẦU (Am)
Mong em QUA (F) bao nhiêu CHIỀU (G7)
Vòng tay ÐÃ (G7) xanh xao nhiều (F)
Ôi tháng NĂM (G7) gót chân MÒN (Am)
Trên phiếm DU ( Dm)   –   (G7)

Người ngồi XUỐNG (C) xin mưa ÐẦY (Am)
Trên hai VAI (F) cơn đau DÀI (G7)
Người nằm XUỐNG (C) nghe tiếng RU (G7)
Cuộc đời ÐÓ (C) có bao LÂU (G7)
Mà hững HỜ (C)   –  (C)

Sau khi nắm vững phần đệm căn bản này, chúng ta sẽ có thể bàn thêm về những chỗ có thể thay đổi hợp âm để cho bài đệm nghe …“tình” hơn, cũng như cách viết câu dạo đàn và câu kết

BÀI 4

Cách dùng CAPO

Với 6 hợp âm căn bản này, các bạn chỉ cần dùng tai mình để nghe và lắp các hợp âm sao để sao nghe cho thuận tai.  Tuy nhiên nên nhớ đừng nhảy … lung tung từ hợp âm này qua hợp âm khác một cách … tự do quá,  vì có nhiều chuyển động nghe rất chỏi tai .  Khi học về hòa âm thì bạn sẽ biết có một số điều “cấm kỵ”, có dịp tôi sẽ ghi ra những chi tiết này cho ai muốn nghiên cứu sâu xa hơn

Nắm vững được bửu bối gồm 6 hợp âm căn bản này, bạn cảm thấy an tâm bước ra sân khấu … Chưa bắt đầu dạo đàn thì cô ca sĩ đã quay lại nói nhỏ rằng “ Anh ơi, cung Do trưởng thấp quá, anh đàn cho em cao hơn, ở cung Mi trưởng được không?”

Ngay lập tức bạn dùng “bộ luật gia đình 1-4-5” và tìm ra ngay 6 hợp âm trong bài này là : E, A,B7 và C#m, F#m và Gm .  Thế nhưng nguy quá vì mấy cái hợp âm “quái đản” này … chưa biết bấm ở đâu cả vì mình … chưa học !

Ðang khi bối rối, cô ca sĩ lại thay đổi ý kiến “ Hay là anh xuống cho em 2 tông cũng được!”  Xuống 2 tông có nghĩa là từ chủ âm Do trưởng , hạ xuống chủ âm La trưởng (A)

Lại áp dụng “luật gia đình 1-4-5”, bạn tìm ra ngay 6 hợp âm trong gia đình này là :
A,D,E7 và F#m, Bm, C#m  … Lại cũng khổ vì toàn là những hợp âm lạ và trắc trở khó bấm.

Phải làm gì bây giờ ?

Thực sự thì trước khi ra “chiến trường”, bạn cần học thêm 2 chiêu sau đây thì mới có thề gọi là tạm đủ căn bản để đệm được các bài nhạc cho ca sĩ hát, ở bất cứ cung nào.

Chiêu thứ nhất :
Tập thêm 1 bộ 6 hợp âm để đệm 1 bài ở chủ âm Sol trưởng (G)

Giả thử như bài Mưa Hồng được hát ở cung (tông , chủ âm) G thì 6 hợp âm căn bản của “gia đình cung C” sẽ thay đổi từ: C,F,G7 – Am,Dm.Em
ra thành
G,C,D7 – Em, Am,Bm

Ðây là những thành viên trong gia đình cung Sol trưởng (G)

Ðể tìm bộ 6 hợp âm mới này có 2 cách, hoặc bắt đầu từ chủ âm G mà dùng luật 1-4-5 , hoặc nhìn vào trang nhạc viết cho cung Do trưởng (C) mà cứ nhìn thấy tên hợp âm nào thì cứ đếm lên 5 nốt ( Do thành ra Sol, Fa thành ra Do v.v…)

Chiêu thứ hai:
Dùng cái CAPO

“Capo” là một cái kẹp đàn rất thông dụng khi đệm đàn ( và dùng trong Flamenco guitar) nhưng không dùng trong guitar cổ điển

Nếu muốn đệm nhạc cho mình và nhất là cho người khác hát thì nhất định là bạn phải tìm mua 1 cái Capo ở các tiệm nhạc.

Kẹp cái Capo từ phím 1 và nhích dần lên 6 thì tuy vẫn đàn 6 hợp âm trong cung Do trưởng, bạn đã có thể đệm cho casĩ hát ở các cung từ C# (Db) đến F# trưởng hay Gb trưởng

Tương tự, nếu đàn ở cung Sol trưởng (G) và kẹp Capo từ phím 1 đến phím 4, bạn có thể đệm cho các bài nhạc từ cung Sol thăng trưởng (hoặc La giảm thứ) đến Si trưởng

(Chú ý “ Dùng Capo ở phím 5 mà đàn những hợp âm của gia đình G thì cũng tương tự như đệm bài hát ở cung Do trưởng .   Tuy nhiên các hợp âm đàn ở vị trí này sẽ cao hơn nếu đàn cung C không dùng Capo.  Trong trường hợp có 2 guitar cùng đệm cho 1 ca sĩ thì 1 cây đệm ở Do trưởng không Capo  , còn cây kia đệm ở Sol trưởng với Capo ở bậc 5, nghe sẽ rất hay)

Nói chung lại thì chỉ cần nắm 6 hợp âm trong gia đình cung Do trưởng và thêm vào 3 hợp âm mới là G, D7và Bm , tất cả là 9 hợp âm, thì bạn có thể đệm đươc tất cả, bất chấp ca sĩ có khó tính, thay đổi tông lên xuống thế nào đi nữa

Trở lại hai thí dụ ở đầu bài:

1.      Ca sĩ đòi hát Mưa Hồng ở cung Mi trưởng >>>>  Kẹp Capo ở phím 4 và đàn 6 hợp âm của gia đình Do trưởng ( mà bạn đã thuộc lòng, hoặc đã ghi trên giấy rồi )
2.      Ca sĩ đòi hát Mưa Hồng ở cung A trưởng >>>>  Không thể đàn ở Do trưởng mà kéo Capo xuống, bạn sẽ lắp Capo ở phím 2, rồi đàn bài nhạc xem như ở cung Sol trưởng (G).  Khi thành thạo rồi , bạn có thể nhìn vào bài nhạc đầu tiên với các hợp âm viết cho cung Do trưởng mà trong trí lập tức đếm lên 5 nốt.  Ðiều này không khó, và nếu muốn tập đọc cho nhanh thì bạn nên chịu khó luyện thêm một câu … “thần chú” khác là …

Do Mi Sol / Re Fa La /Mi Sol Si / Fa La Do / Sol Si Re / La Do Mi, Si Re Fa

Nói chung là tập đọc các nốt trong âm giai thành từng nhóm 1-3-5 … cho thật nhanh

Không những “thần chú” này sẽ giúp bạn chuyển cung (như trong thí dụ trên) mà còn sẽ giúp ích rất nhiều khi xác định tên các hợp âm

Tóm lại nếu phải đệm cho 1 ca sĩ hát đột xuất 1 bài ở cung trưởng dầu cho không có nhạc bản trước mặt thì bạn có thể làm như sau:
1.      Thử dạo bài ấy ở cung Do trưởng, dạo 6 hợp âm trong “gia đình C” .  Nếu ca sĩ thấy OK thì tốt quá
2.      Nếu ca sĩ cho rằng Do trưởng quá thấp và đòi lên cao thì chỉ việc dùng Capo.  Giản dị quá !
3.      Nếu ca sĩ đòi hát thấp hơn thì chuyển qua cung Sol trưởng , dạo 6 hợp âm trong “gia đình G” rồi dùng Capo nếu cần!

Cho đến giờ , chúng ta vẫn còn bàn về lý thuyết cho bàn tay trái, nghĩa là làm sao để tìm hợp âm cho 1 bài nhạc Việt giản dị.  Có lẽ như vậy cũng tạm đủ để bắt đầu bước qua phần kỹ thuật căn bản cho tay mặt.

BÀI 5

Hợp âm 7 và sus 4

Tôi xin viết tiếp về 2 loại hợp âm cho bàn tay trái để các bạn có thêm vài “bửu bối” nữa, trước khi chuyển qua mục kỹ thuật cho bàn tay mặt.

A. Hợp âm 7 :

Trong những bài trước các bạn đã biết dùng luật 1-4-5 tìm 6 hợp âm căn bản để đệm các bài nhạc Việt phổ thông.  Với một bài nhạc ở cung (chủ âm) Do trưởng (C) thì 6 hợp âm này là C, F, G , Am, Dm, E .  Ðây là những hợp âm được tạo bởi 3 nốt ở bậc 1,3,5 ( hợp âm C gồm có Do, Mi, Sol,  hợp âm F có Fa, La, Do v.v…) .Nay nếu thêm 1 nốt ở bậc 7 thì ta sẽ có 1 hợp âm tạo bởi 4 nốt, thí dụ G7 gồm Sol, Si, Re, Fa .

Tính chất của hợp âm 7 này ra sao và khi nào thì ta nên mang ra dùng trong bài nhạc?   Nghe một hợp âm 7, ta sẽ có cảm giác không thuận tai, dường như có một cái gì không ổn, cần phải “giải quyết” bằng cách ngay sau đó trở về chủ âm thì mới êm tai.

Ðể đệm các bản nhạc Việt thì các bạn chỉ cần dùng hợp âm 7 tạo ở bậc 5 của âm giai.  Thí dụ trong bộ 6 hợp âm dùng để đệm các bài nhạc cung Do trưởng (hay La thứ), thì chỉ có 2 hợp âm có thể chuyển qua hợp âm 7 là Sol7 ( hợp âm tạo ở bậc 5 của âm giai Do trưởng) và E7 (hợp âm tạo ở bậc 5 của âm giai La thứ).

Như thế thì trong túi bửu bối để đệm nhạc của bạn trước đây có 6 hợp âm, nay sẽ có 8 hợp âm.  Với một bài nhạc cung Do trưởng (hay La thứ) nay sẽ có C, F, G, G7 và Am, Dm, E, E7.

Nói chung với hợp âm 7, tạm thời bạn chỉ cần nhớ 3 điểm sau đây:

1.      Chỉ dùng hợp âm 7 cho những hợp âm ở bậc 5
2.      Sau khi dùng hợp âm 7 (ở bậc 5) thì chuyển về chủ âm.  Thí dụ trong 1 bài nhạc ở cung C, sau khi dùng G7 thì chuyển về C  ( hoặc sau E7 thì về Am) và thường dùng cặp hợp âm này ( G7 – C  hoặc E7 – Am) ở cuối đoạn nhạc hay cuối bài
3.      Khi tạo hợp âm 7, nên nhớ là nốt ở bậc 7 này phải cách chủ âm 1 cung . Thí dụ: C7 gồm Do-Mi-Sol-Sib >>> chứ không phải Si vì Si cách Do chỉ có nửa cung .

Ghi chú: Sau này khi đi vào thể nhạc blues thì các bạn sẽ thấy rằng tất cả các hợp âm căn bản đều được chuyển thành hợp âm 7 (chứ không chỉ hạn chế ở những hợp âm bậc 5 như đã nói trên).  Hợp âm 7 là loại hợp âm rất thông dụng trong những thể nhạc trẻ hiện đại và có rất nhiều loại như Major 7th, Minor 7th, Minor/major 7th, Major 7th flat 5th, Major 7th sharp 5th, 7th flat 5th,7th sharp 5th, Minor 7th flat 5th, Diminished 7th v.v… mà chúng ta tạm thời chưa cần bàn đến

B. Hợp âm sus4:

Hôm trước có bạn hỏi về sus4 nên nhân tiện tôi sẽ mang ra bàn ở đây luôn.  Chữ  “sus” là chữ viết tắt của “suspension” nghĩa là “treo lơ lửng”.  Lấy một hợp âm 3 nốt gồm các nốt ở bậc 1-3-5 , rồi thay vì dùng nốt ở bậc 3 mà chuyển thành nốt ở bậc 4 thì có hợp âm sus4.  Thí dụ C (Do-Mi-Sol) thì Csus4 là Do-Fa-Sol.

Thông thường sau khi đàn 1 hợp âm sus4 thì ngay sau đó bạn cần về lại với hợp âm gốc.  Chẳng hạn như ở cuối 1 bài nhạc cung Do trưởng, bạn có thể đàn Csus4 rồi mới kết thúc bằng chủ âm C.

Ngoài ra khi đệm nhạc Việt, bạn cũng có thể dùng sus4 ở bậc 5, để thay thế cho hợp âm bậc 5 ở cuối một phần của đoạn nhạc.   Ở đây sus4 sẽ tạo một cảm giác lơ lửng, chờ đợi trong trí người nghe, trước khi bạn quay về với chủ âm ở phần sau của câu nhạc.  Muốn rõ điều này, bạn có thể tìm nghe bài “Hẹn Hò” của Phạm Duy mà tôi đã chuyển soạn cho guitar (trong website http://hanvota.com/nhac ).  Bài này tôi soạn ở cung Am, và đã dùng Esus4 ở cuối phần đàn chậm, trước khi chuyển sang Am ở phần sau là một biến khúc (variation) đàn nhanh hơn …

sus4 cũng như môt số những hợp âm … “hoa lá” khác được dùng để trang điểm thêm cho phần hòa âm của một bài nhạc phong phú hơn.  Trước mắt, khi mới tập đệm nhạc Việt thì nếu không dùng những hợp âm này cũng chẳng sao cả.  Sau này khi đệm khá hơn rồi thì chúng ta sẽ bàn thêm về những hợp âm này.

VÕ TÁ HÂN – BIOGRAPHY

Advertisements
  1. Cảm ơn bạn

  2. còn trong trường hợp mình nghe một bài hát bất kỳ muốn đệm lại thì phải làm sao ạ, ko có tab thì dò bằng cách nào dễ nhất ah

    • Bạn phải tìm được bài hát đó thuộc tone gì. Bằng tai, bằng âm giai hay bằng cách thử vài nốt môn theo giai điệu bài hát. Sau khi xác định được tone chủ là gì thì sẽ rút gọn được từ nhiều hợp âm xuống chỉ còn ít hợp âm,

      Và giờ là lúc tai hoạt động. Chuyện cách nào dễ thì chả nói được. Có người tai cảm giác tốt thì nghe ra ngay. Không thì phải mò nốt để xác định tone chủ.

      Đây đang nói dạng cơ bản để đệm tốt. Còn chưa nói hòa âm nâng cao hơn.

      Rgds

  3. trong bài 1 chủ nhà có ghi :”(để ý G# trong âm giai La thứ)”. Âm giai Am sao lại có G# ????.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: